یاد داشت کوتاهی بر کتاب «مرا ببین» ، شهین برهانزهی

نشر گردون ۲۰۲۶، آلمان

هوشنگ نورائی ( ایوب حسین بر)

«مرا ببین»، عنوان پرمعنای کتابی است که به قلم شهین برهان‌زهی، زنی بلوچ از بلوچستان، نوشته شده و به چاپ رسیده است. نویسنده در جایگاه یک کنشگر پیش می‌آید تا کرامت انسانی زن را در منطقه‌ای توسعه‌نیافته و رنج‌دیده از تبعیض، در برابر ساختارهایی قرار دهد که نمی‌خواهند و نمی‌توانند زن را ببینند.

نقطه آغاز او «دیدن خویشتن» است؛ چراکه خودآگاهی، نیرو و توان لازم را برای به چالش کشیدن ساختارهای نابرابر فراهم می‌آورد. او خود را در مواجهه با روابط مرد/پدرسالارانه می‌یابد—چه در بافت مرکز و چه در سنت‌های پیرامون. برهان‌زهی جسارت شکستن تابوها را دارد؛ ازدواج او با مردی سیستانی و شیعه، نه پشت‌پا زدن به دغدغه‌های مردم بلوچستان، بلکه پافشاری شجاعانه بر استقلال فردی، کرامت خویش و رهایی از قالب‌های تحمیلی است. او تن به نقش‌های از پیش تعیین‌شده نمی‌دهد و اجازه نمی‌دهد انسانیت اش در قفسی تنگ محبوس بماند. از این منظر، او عصیانگری است که ابعاد گوناگون تبعیض را به خوبی درک کرده و در برابر آن ایستاده است.

عنوان «مرا ببین» دعوتی عمیق و دوگانه است: از یک سو حاکمیت و ساختارهایی را مخاطب قرار می‌دهد که او را هم به عنوان یک زن و هم به عنوان اقلیت بلوچ نادیده می‌گیرند؛ از سوی دیگر، جامعه سنتی خود را خطاب قرار می‌دهد و می‌گوید مرا ببینید، چراکه از نرم‌های بازدارنده پیروی نمی‌کنم و جسارت پرسیدن، زیستن و عمل کردن دارم. او هویت را تک‌بعدی نمی‌داند، بلکه خود را در پیوند با لایه‌های متکثر و درهم‌تنیده‌ای از هویت انسانی تعریف می‌کند که در آن مقاومت، کنشی آگاهانه و رهایی‌بخش است.

سراسر زندگی شهین برهان‌زهی نماد مقاومت و کنشگری خستگی‌ناپذیر در عرصه عمومی است. شگفت آن که او این صدا را در شرایطی رسا و استوار نگاه داشته که هم‌زمان در چند جبهه جنگیده است: هم در نبرد تن‌به‌تن با رنج جانکاه بیماری سخت جسمانی، و هم در مواجهه با فضاهای بسته و مردسالار در خانه، زاهدان و تهران و فشارهای طاقت‌فرسای امنیتی.

حتی اگر کسی بگوید این یادداشت سراسر ستایش از شهین است، با افتخار این داوری را می‌پذیرم؛ چراکه در برابر زنی با این حد از اراده، جسارت و استقامت در دل انبوهی از دردهای فردی و ساختاری، کاری جز ادای احترام و ستایش این مقاومت کم‌نظیر نمی‌توان کرد.

لندن ۲ سپتامبر ۲۰۲۶