دوستان
قدرتمند،
ظرفیتهای
هوش مصنوعی
و
دیگر نکات مهم
از سفر ترامپ
به چین و
دیدار سهجانبه
با پوتین و شی
جین پینگ
نویسندگان:
کوین لیپتاک
و سیمون مک کارتی
گزارشگران
سی.ان.ان
شنژن،
چین ــ مقامهای
رسمی پیش از
مذاکرات بیسابقه
روز پنجشنبه،
صریحاً اعلام
کرده بودند که
بعید است
دونالد
ترامپ، رئیسجمهور
آمریکا، شی
جینپینگ،
رهبر چین، و
ولادیمیر
پوتین، رئیسجمهور
روسیه، در
پایان
دیدارشان در
شنژن به توافق
مهمی دست پیدا
کنند.در
واقع، هدف این
مذاکرات
دستیابی به
گشایشی دیپلماتیک
نبود؛ خودِ
برگزاری این
دیدار، دستاورد
اصلی آن به
شمار میرفت.این سه
رهبر در اتاقی
در یک
مهمانسرای
دولتی در حومه
این کلانشهر
مدرن، دور
میزی گرد گرد
هم آمدند. هر
یک بر «مسئولیتی»
تأکید کردند
که برای هدایت
مشترک جهان
پیچیده امروز
بر عهده دارند.شی جینپینگ
در آغاز
مذاکرات گفت:
«تاریخ به ما
میآموزد که
وقتی قدرتهای
بزرگ در صلح و
آرامش به سر
میبرند،
جهان امن است؛
اما هنگامی که
با یکدیگر درگیر
میشوند،
جهان به آشوب
کشیده میشود.»
با این
حال، هر یک از
رهبران در پی
آن بودند که از
نمایش قدرتی
که این دیدار
در اختیارشان
قرار میداد،
بهرهای
ببرند.برای
پوتین، این
دیدار فرصتی
بود تا پس از
نزدیک به پنج
سال انزوای دیپلماتیک
ناشی از تهاجم
به اوکراین،
بار دیگر در
بزرگ ترین
صحنه سیاسی
جهان و در
کنار رهبرانی
از قدرتهای
بسیار بزرگ تر
ظاهر شود. در
بیانیه
مشترکی که پس
از دیدار منتشر
شد، مصونیت
مقامهای
دولتی «از
اهمیت
بنیادین»
توصیف شده
بود؛ موضوعی
که برای رهبری
که دیوان
کیفری بینالمللی
به اتهام
جنایات جنگی
تحت تعقیبش
قرار داده،
اهمیت ویژهای
دارد.شی
جینپینگ نیز
توانست خود و
چین را بهعنوان
بازیگری
قدرتمند در
عرصه
دیپلماسی جهانی
به نمایش
بگذارد؛ آن هم
در شرایطی که
اقتصاد چین با
مشکلات
متعددی روب هروست.ترامپ هم
که پس از شکست
سنگین جمهوریخواهان
در انتخابات
میاندورهای
این ماه،
زودتر از موعد
وارد دوره
افول سیاسی
دولتش شده
است، توانست
نشان دهد که
هنوز در صحنه
سیاست جهانی
حضور دارد و
میتواند در
کنار دو رهبری
قرار گیرد که
قدرتشان در
کشورهای خود
تقریباً با
هیچ محدودیتی
روبه رو نیست.ترامپ در
آغاز نشست
گفت: «هیچگاه
صلحی از دلِ
رد کردن فرصتهای
گفتوگو و
تعامل به دست
نیامده است.
ما مسیر متفاوتی
را انتخاب
کردهایم.»او
پیش از آن که
خبرنگاران
جلسه را ترک
کنند و
مذاکرات آغاز
شود، افزود:
«ببینیم آیا
میتوانیم به
نتیجهای
برسیم یا نه.»
در
ادامه، پنج
نکته مهم این
نشست در شنژن
را مرور میکنیم.
۱. هدف از
این دیدار چه
بود؟
هنوز
روشن نیست که
از این دیدار
پنج شنبه بهعنوان
نقطه عطفی
تاریخی یاد
خواهد شد یا
صرفاً یک
نمایش
تبلیغاتی و
فرصت دیگری برای
گرفتن عکس
یادگاری
خواهد بود. ۸۱
دقیقه
مذاکره، به سختی
میتوانست
برای حل وفصل
اختلافات
عمده سه کشور
درباره جنگها،
اقتصاد و
فناوریهای
پیشرفته کافی
باشد.به
نظر میرسید
اهداف رهبران
سه کشور از
این نشست با
یکدیگر تفاوت
داشته باشد.این نشست
در ابتدا به پیشنهاد
پوتین و با
هدف گفتوگو
درباره جنگ
اوکراین،
بدون حضور
نمایندگان
اوکراین،
مطرح شده بود؛
پیشنهادی که
در کییف
نگرانیهای
شدیدی
برانگیخت و
مقایسههایی
را با کنفرانس
یالتا در سال ۱۹۴۵
به دنبال
داشت؛
کنفرانسی که
در آن قدرتهای
بزرگ درباره
تقسیم جهان پس
از جنگ و
تعیین حوزههای
نفوذ خود
تصمیم گرفتند.
شی و
پوتین هر دو
در سخنان
آغازین خود به
دوران پس از
جنگ جهانی دوم
اشاره کردند؛
دورهای که
قدرتهای
بزرگ برای شکل
دادن به نظم
جهانی در کنار
یکدیگر قرار
گرفتند. این
اشاره نشان میداد
که آنها
چگونه به
دیدار روز پنجشنبه
نگاه میکنند.مقامهای
آمریکایی در
ابتدا گفته
بودند که
مسئله اوکراین
در دستور کار
مذاکرات
نخواهد بود؛
هرچند ترامپ
بعداً اعلام
کرد که این
موضوع را مطرح
خواهد کرد.او در
آغاز نشست
گفت: «فکر میکنم
اتفاقاتی در
حال رخ دادن
است. به نظرم
پوتین و
امیدوارم طرف
مقابل نیز
خواهان پایان
دادن به این
جنگ باشند.»با
این حال، از
نظر ترامپ،
موضوع مهمتر،
گفتوگو
درباره کنترل
تسلیحات هستهای
میان بزرگترین
قدرتهای
هستهای جهان
بود. او
خواهان
مذاکره با
مسکو و پکن برای
دستیابی به
پیمانی جدید
در زمینه منع
گسترش سلاحهای
هستهای است،
هرچند خود نیز
صریحاً به
دشواری دستیابی
به چنین
توافقی اذعان
کرده است.ترامپ
گفت: «وقتی
سلاح هستهای
در اختیار
داشته باشید،
کنار گذاشتن
آن بسیار
دشوار است.
زندگی همینطور
است.»
شی
تاکنون علاقه
چندانی به
پیوستن به
توافق هستهای
با دو کشوری
نشان نداده
است که
زرادخانههای
کلاهکهای
هستهایشان
چندین برابر
زرادخانه چین
است. به گفته
مقامهای
آمریکایی، او
در ابتدا حتی
تمایلی به میزبانی
مذاکرات سه جانبه
نداشت؛ زیرا
چنین نشستی میتوانست
اجلاس سران
سازمان
همکاری
اقتصادی آسیا
و اقیانوسیه (APEC) را تحتالشعاع
قرار دهد.ترامپ
ساعاتی پیش از
آغاز دیدار،
در پاسخ به پرسشی
درباره مزیتهای
ملاقات همزمان
با این دو
رهبر
اقتدارگرا
گفت:هر
دوی آنها
ترامپ را دوست
دارند. اما
اینکه بعد از
من چه اتفاقی
خواهد افتاد،
نمیتوانم به
شما بگویم.
۲. تلاش
برای ایجاد
روابط شخصی
اهداف
متفاوت
رهبران سه
کشور ظاهراً
پس از ورود آنها
به ویلای
کیلین، در
نزدیکی پارک
سافاری ببرهای
شنژن، اهمیت
چندانی نداشت.آنها
دور میزی گرد
نشستند و با
فاصلهای
برابر از
یکدیگر قرار
گرفتند؛ شی
جینپینگ در
وسط میز نشسته
بود.ترامپ
با رضایت گفت:
«ما واقعاً در
حال رقم زدن
تاریخ هستیم.
هر سه نفرمان
موضوعات زیادی
برای گفتوگو
داریم.» روابط
میان این سه
رهبر پیچیده
است. ترامپ طی دو
سال گذشته با
جدیت تلاش
کرده است
روابط شخصی
خود را با شی و
پوتین تقویت
کند، به این
امید که
پیوندهای
نزدیکتر
میان رهبران
بتواند به
بهبود روابط و
مناسبات
سیاسی میان
کشورها کمک
کند. او با ب هکارگیری
تمجید و تعریف
و برگزاری
نشستهای
پرزرقوبرق،
تلاش کرده است
از همتایان
خود تجلیل کند
و جایگاه آنها
را ارتقا دهد.ترامپ
پیش از این،
در دیدارهای
جداگانه با هر
دو رهبر، آنها
را «دوستان»
خود خوانده
بود.او
خطاب به شی
جینپینگ
گفته بود: «فکر
میکنم تا
زمانی که من و
تو مسئولیت
امور را بر عهده
داریم، هیچ
مشکلی میان ما
پیش نخواهد
آمد.»
با این
همه، این
تعارفها و
تلاشها برای
ایجاد روابط
شخصی هنوز به
دستاوردهای
مهمی منجر
نشده است.ترامپ از
اینکه رابطهاش
با پوتین، با
وجود برگزاری
نشست سال
گذشته در
آلاسکا،
تاکنون
نتوانسته به
پایان جنگ
اوکراین منجر
شود، ابراز
نارضایتی
کرده است.
اختلافات بر
سر تجارت و
صادرات عناصر
خاکی کمیاب
نیز همچنان
روابط آمریکا
و چین را تحت
تأثیر قرار
داده است.
افزون بر این،
هر دو کشور از
ایران حمایتهایی
ارائه میکنند
و فناوریهایی
در اختیار آن
قرار میدهند.شی و
پوتین که پنج
سال پیش روابط
دو کشور را «مشارکتی
بدون محدودیت»
توصیف کرده
بودند،
تاکنون دهها
بار با یکدیگر
دیدار کردهاند.
پس از دیدار
دیگری که روز
چهارشنبه در
همین محل
برگزار شد،
رسانههای
دولتی چین
روابط دو کشور
را «استوار
همچون صخره در
برابر باد و
باران» توصیف
کردند.
شی و
پوتین از مدتها
پیش بر سر این
دیدگاه مشترک
به هم نزدیک
بودهاند که
توازن قدرت
جهانی در حال
دگرگونی بنیادی
به سود آنهاست؛
به این معنا
که شرق در حال
قدرتگیری و
غرب در حال
افول است. به
بیان دیگر،
دوران
ابرقدرتی
آمریکا رو به
پایان است.
اکنون با
برگزاری این
نشست سه جانبه
بیسابقه با
حضور ترامپ، شی
و پوتین، هر
دو رهبر چین و
روسیه سندی
نمادین و نقطهعطفی
تازه در
اختیار دارند
که میتوانند
از آن برای
تأیید و تقویت
همین دیدگاه استفاده
کنند.
۳. کشورهای
درگیر جنگ
ترامپ
امیدوار بود
درباره جنگها
با شی و پوتین
گفتوگو کند.از میان
سه رهبر حاضر
در نشست روز پنجشنبه،
دو نفر درگیر
جنگهایی با
کشورهای کوچکتر
هستند؛ جنگهایی
که برخلاف
انتظار
اولیه،
طولانیتر
شدهاند. جنگ
ترامپ علیه
ایران و جنگ
پوتین در اوکراین،
هر دو منابع
نظامی را
تحلیل برده و
به افزایش
قیمتها در
سطح جهان
انجامیدهاند.
این جنگها
همچنین موجب نارضایتی
شی جینپینگ
شدهاند؛
زیرا او این
درگیریها را
تهدیدی برای
ثبات جهانی میداند.هر دو جنگ
از جمله
موضوعاتی
بودند که
ترامپ امیدوار
بود با شی و
پوتین درباره
آنها گفتوگو
کند؛ چرا که
هر دوی آنها
با تهران
روابطی دارند.ترامپ
هیچ فشاری بر
مسکو یا پکن
وارد نکرده
است تا روابط
خود را با
ایران قطع
کنند. در
واقع، او برای
کاهش هزینههایی
که در پی جنگ
ایران افزایش
یافته بود، تحریمهای
نفت گازوئیل
روسیه را که
پس از تهاجم
به اوکراین
اعمال شده
بودند، کاهش
داد. این
اقدام به طور
غیرمستقیم به
روسیه امکان
داد از جنگ ایران
سود ببرد.ترامپ از
ادامه جنگها
به شدت کلافه
شده است. جنگ
ایران، که او
در ابتدا گفته
بود شش هفته
طول خواهد
کشید، در داخل
آمریکا به شدت
نامحبوب است و
خود او نیز
اذعان کرده که
این جنگ یکی
از عوامل شکست
گسترده
جمهوریخواهان
در انتخابات
میاندورهای
بوده است.
اکنون او در
حال بررسی
گزینههای
نظامی برای
ازسرگیری دور
تازهای از
بمبارانهای
گسترده است.در همین
حال، وعده
انتخاباتی
ترامپ مبنی بر
پایان دادن به
جنگ اوکراین
ظرف ۲۴
ساعت پس از
ورود به کاخ
سفید، اکنون ۶۶۷
روز است که
عملی نشده است.هنوز
مشخص نیست شی
و پوتین تا چه
اندازه میتوانند
در پایان دادن
به این جنگها
کمک کنند.
همچنین روشن
نیست نشستی که
بدون حضور
نمایندگان
اوکراین و
ایران برگزار
میشود، تا چه
حد میتواند
در مسیر
برقراری صلح
مؤثر باشد.با این
حال، ترامپ
همچنان
امیدوار به
نظر میرسید.او پیش از
دیدار با شی
گفته بود:
«خیلیها
مطمئن نبودند
که آیا نتیجهای
از این نشست
حاصل خواهد شد
یا نه. اما من
فکر میکنم
چیزی از آن
بیرون خواهد
آمد. واقعاً
بهشدت
معتقدم که
نتیجهای
حاصل میشود.»
۴. رقابت
برای برتری در
عرصه هوش
مصنوعی
شی و
ترامپ در
ضیافت شام روز
چهارشنبه گفت
وگو میکنند.حتی پیش
از ورود ترامپ
به شنژن،
رسوایی مربوط به
جنسن هوانگ،
مدیرعامل
پیشین شرکت
انویدیا، و
ادعای ارتباط
او با یک عامل
اطلاعاتی چین،
بر سفر او
سایه انداخته
بود. همزمان،
اختلالهای
زنجیرهای در
خدمات و
سامانههای
مختلف در
آمریکا ــ که
در برخی موارد
ناشی از به روزرسانیهای
هوش مصنوعی
بودند ــ
نگرانیهایی
ایجاد کرده
بودند؛
نگرانیهایی
که دولت ترامپ
در ابتدا در
واکنش به آنها
کند عمل کرد.در پسزمینه
این مرکز
درخشان
فناوری و
تولید تراشه در
چین، این پرسش
که آمریکا
چگونه میتواند
در صنعت به سرعت
در حال توسعه
هوش مصنوعی با
چین رقابت
کند، فوریت
بیشتری پیدا
کرده بود.افشاگریهای
مربوط به
هوانگ همچنین
شکاف عمیقی را
در کابینه
ترامپ آشکار
کرد: اختلاف
بر سر اینکه
چگونه ــ و
اساساً آیا
باید ــ فروش
تراشههای
پیشرفته هوش
مصنوعی به چین
محدود شود یا
نه.ترامپ
گفت که هنگام
صرف شام در
شامگاه
چهارشنبه در
کنار شی، تنها
به اختصار
این موضوع را
مطرح کرده
است. او پیش از سفر
به چین نیز
گفته بود که
نگران است با
پیگیری بیش از
حد موضوع
جاسوسی، به
چین «توهین»
کند.
بسیاری
از اعضای دولت
او موضعی سختگیرانهتر
دارند و
خواهان قطع
دسترسی چین به
پیشرفته ترین
تراشههای
هوش مصنوعی
هستند. اما
ترامپ ظاهراً
با هر اقدامی
که بتواند
روند پیشرفت
هوش مصنوعی را
«محدود یا خفه
کند» مخالف
است.او
گفت: «ما نمیخواهیم
کاری انجام
دهیم که ظرفیت
عظیم این فناوری
را از بین
ببرد. ما با هر
نوع مقرراتگذاری
جهانیگرایانه
مخالفیم.»با
این حال،
ترامپ در
جریان
سخنرانی خود
برای رهبران
آسیایی
ظاهراً
پذیرفت که در
آینده ممکن
است خطراتی در
این زمینه
پدیدار شود.او گفت:
«باید محتاط
باشیم. باید
قدر این فناوری
را بدانیم.
این فناوری
تقریباً به طور
کامل خوب است،
اما جنبههای
بدی هم دارد. و
باید در
مدیریت این
جنبههای
منفی بسیار
مراقب باشیم»/
۵. شی جینپینگ؛
بازیگر
قدرتمند عرصه
دیپلماسی
پکن
این نشست را
موفقیتی بزرگ
برای
دیپلماسی چین
ارزیابی
خواهد کرد.تمجیدهای
ترامپ از چین
و اطمینانبخشی
او مبنی بر
اینکه تا
زمانی که خودش
و شی مسئولیت
امور را در
دست دارند،
«هیچ مشکلی» میان
دو کشور پیش
نخواهد آمد،
برای رهبران
چین سخنانی
خوشایند است.
آنها با دقت
تحولات مربوط
به احتمال
تغییر لحن سیاست
آمریکا در
قبال چین را
دنبال میکنند؛
به ویژه در
شرایطی که
شمار فزایندهای
از قانونگذاران
آمریکایی
خواهان تشدید
محدودیتها
بر دسترسی چین
به فناوریهای
پیشرفته
آمریکایی
هستند.
پکن
آشکارا علاقهمند
بود از سفر
ترامپ برای
بهرهبرداری
از رویکرد
مثبت و حسننظر
رئیسجمهور
آمریکا نسبت
به چین
استفاده کند؛
آن هم در
آستانه تغییر
ترکیب قدرت در
کنگره و در
شرایطی که
ترامپ وارد
مرحله پایانی
آخرین دوره ریاستجمهوری
خود میشود.استقبال
بیسابقه شی
از ترامپ در
فرودگاه و
گرمی آشکار رفتار
او با رئیسجمهور
آمریکا در
دیدارهایشان،
بدون تردید با
در نظر گرفتن
همین ملاحظات
و با دقت
طراحی شده بود.نبود
نتایج ملموس
از نشست سهجانبه
نیز با دستور
کار پکن
سازگار بود.
شی جینپینگ،
چنان که
بسیاری
ارزیابی میکردند،
تمایلی نداشت
که تصاویر و
فضای این نشست
ب هگونهای
باشد که تداعیکننده
نسخه دومی از
کنفرانس
یالتا درباره
سرنوشت
اوکراین باشد.
چنین برداشتی
با ادعای چین
مبنی بر حمایت
از چندجانبهگرایی
در عرصه جهانی
در تضاد قرار
میگرفت.
در
عوض، شی
توانست خود را
بهعنوان
میزبان و
گرداننده یک
رویداد بینالمللی
و میانجی
قدرتمندی
نشان دهد که
جایگاه
دیپلماتیکش
به او امکان
میدهد همسطح
با آمریکا
قرار گیرد؛ بیآنکه
مجبور باشد
تعهدات
پیچیدهای بپذیرد.این
اتفاق برای شی
از نظر زمانی
نیز اهمیت دارد؛
زیرا او در
آستانه نشست
مهم حزب
کمونیست در
سال آینده، در
پی تقویت
جایگاه و
اعتبار سیاسی
خود است؛
نشستی که
انتظار میرود
در آن زمینه
تثبیت
چهارمین دوره
رهبری او بر
ساختار قدرت
چین فراهم شود.